Technische ruimte met pompen, afsluiters en leidingwerk van een waterinstallatie
Op deze pagina

Een waterbehandelingsinstallatie monitor je op afstand door de Modbus-registers van de besturing uit te lezen. Je leest de storingsbits, meetwaarden zoals pH, vrij chloor en doorstroming, en tellers zoals de hoeveelheid zacht water. Een gateway haalt die registers op via Modbus RTU over RS485 of via Modbus TCP, en een alarmregel per register meldt een storing of een overschreden grens. Heeft de besturing geen Modbus, dan lees je het potentiaalvrije storingscontact in. De uitleg hieronder is voor de installateur of servicemonteur die waterontharders, osmose- en doseerinstallaties onderhoudt bij klanten in utiliteit en industrie.

Welke waarden je uit een waterbehandelingsinstallatie leest

Elke waterbehandeling levert drie soorten registers: storingen, meetwaarden en tellers. Welke er zijn, verschilt per installatie en per fabrikant. De tabel laat zien wat twee gangbare besturingen volgens hun handleiding vrijgeven.

InstallatieWaarden via ModbusVoorbeeld uit de handleiding
Waterontharder (ionenwisseling)storingen, waarschuwingen, restcapaciteit, doorstroming, regeneraties, dagen tot onderhoudGrünbeck softliQ:LB, registers 40001 tot 40019
Chloor- en pH-regelingpH, vrij chloor, redox, temperatuur, foutbits per meetwaardeProMinent DULCOMARIN 3, registers vanaf 2000
Osmose-installatiegeleidbaarheid van het permeaat in µS/cm, drukken, storingenper fabrikant, zie de handleiding

Bronnen: Grünbeck, Betriebsanleitung softliQ:LB/LBi (BA_100254950000_de_094), hoofdstuk 7.5; ProMinent, Technical Description DULCOMARIN 3 Modbus RTU, versie 1.3 van 18 oktober 2019.

Een waterontharder werkt met ionenwisseling: het harsbed neemt de calcium- en magnesiumionen uit het leidingwater op en geeft natriumionen af. Calcium en magnesium vormen de kalk en bepalen de waterhardheid. Is de hars verzadigd, dan regenereert de installatie met zout. Daarom zijn zoutvoorraad, restcapaciteit en het aantal regeneraties de waarden die je bij een waterontharder het eerst wilt zien.

Niet elke waterontharder of doseerregelaar heeft Modbus

Modbus zit vooral op de installaties voor utiliteit en industrie, niet op waterontharders voor woningen. Grünbeck geeft de softliQ:LB en LBi een RS485-poort voor Modbus RTU en een RJ45-poort voor Modbus TCP. De woningmodellen in de Grünbeck-brochure van 2026 hebben een app, wifi en LAN, maar geen Modbus.

Sommige fabrikanten leveren Modbus als losse module. SEM Waterbehandeling heeft voor de SPI 170 een communicatiemodule die volgens SEM via Modbus over een RS485-verbinding communiceert. Voor dezelfde regelaar is er ook een analoge module met vier uitgangen van 4-20 mA of 0-10 V, voor chloorwaarde, pH en pompsturing.

Heeft de besturing alleen relais, dan lees je die in. De softliQ:LB heeft een potentiaalvrij contact voor storingen (relais 1, klem 17) en een voor waarschuwingen (klem 20). Met een Modbus-ingangsmodule op de bus zie je dan wel dat er iets mis is, maar niet wat.

De besturing op de RS485-bus aansluiten

De gateway is de master op de RS485-bus en de besturing van de waterbehandeling is slave. De softliQ:LB kan volgens Grünbeck zelf geen master zijn, en de DULCOMARIN 3 werkt ook als slave. Op dezelfde RTU-bus hoort maar één master. Hangt er al een gebouwbeheersysteem als master aan de waterontharder, gebruik dan de Modbus TCP-poort (poort 502) voor de tweede uitlezing.

Kijk eerst naar de fabrieksinstellingen, want daar loopt een eerste koppeling meestal op vast. De DULCOMARIN 3 staat af fabriek op slaveadres 10, 19200 baud en even pariteit (8E1). Wie op 9600 baud zonder pariteit begint, krijgt geen antwoord. Bij de softliQ:LB stel je adres, baudrate (9600, 19200 of 38400) en pariteit in via Menü, Service, Schnittstellen, RS485 #2. Zet daar ook "Schnittstelle aktiv" en "Schreibzugriff" aan.

Grünbeck adviseert getwiste kabel van het type LiYCY 2x0,5 mm² of 3x0,5 mm². Voor de kabelkeuze en de bedrading staat meer in RS485-bedrading voor Modbus aansluiten en RS485-kabel kiezen.

120 Ωbegin busGatewayRegelaar01Regelaar02Regelaar03120 Ωeinde bus
Afsluitweerstand op de twee uiteinden; bij de softliQ:LB is dat schakelaar S01, bij de DULCOMARIN 3 een losse weerstand.

Een afsluitweerstand van 120 Ω hoort alleen op de twee uiteinden van de bus. De softliQ:LB heeft hem ingebouwd: schakelaar S01 op ON als de waterontharder het laatste apparaat is, anders op OFF. ProMinent schrijft voor de DULCOMARIN 3 "The bus needs an external termination", dus daar plaats je zelf een weerstand.

Een storingsregister zonder vals alarm uitlezen

Een alarm op het verkeerde statusregister gaat de hele dag af. Bij de softliQ:LB is register 40015 de algemene processtatus, als bitveld. Bit 2 is de verzamelstoring, maar bit 0 is een heartbeat die elke seconde wisselt. Een regel "ongelijk aan 0" op 40015 ziet die heartbeat dus als storing.

3210400150001≠ 0400180000≠ 0
40015
Algemene processtatus van de waterontharder
Bit 0 is een heartbeat en wisselt elke seconde
Alarmregel ongelijk aan 0: gaat steeds af
40018
Storingen: elke bit staat voor één storing
Alarmregel ongelijk aan 0: gaat alleen af bij een storing
Zet de storingsregel op 40018, niet op het statusregister met de heartbeat.

Register 40018 bevat alleen storingen, elk als eigen bit. Grünbeck noemt er zestien, onder meer stroomuitval langer dan 5 minuten, een aandrijfstoring van het regeneratieventiel, zoutvoorraad verbruikt, nominale doorstroming overschreden en mengwaterhardheid controleren. Register 40019 heeft de waarschuwingen, zoals onderhoud nodig, zoutvoorraad laag, waterdruk te laag en lekkage op de installatieplaats. Twee regels "ongelijk aan 0" op 40018 en 40019 dekken zo alle meldingen van de waterontharder.

De DULCOMARIN 3 werkt met een foutregister van 32 bits per bad. Bit 0 meldt een ongeldige pH-meting, bit 1 een pH onder de minimumgrens en bit 2 boven de maximumgrens. Voor vrij chloor zijn dat de bits 9 tot en met 11. Meer over bitvelden en registertypen staat in Modbus-registers uitgelegd.

Tellers en meetwaarden goed omrekenen

Een register bevat een geheel getal, en de handleiding zegt hoe je dat omrekent. Bij de softliQ:LB lees je met function code 03 vanaf startadres 0, wat register 40001 is. De momentane doorstroming in 40008 staat in m³/h/100, dus een waarde van 250 is 2,5 m³/h.

De hoeveelheid zacht water staat verdeeld over 40004 en 40005. Grünbeck noemt het een uint32, maar beschrijft het hoge register als de cijfers 8 tot 5 en het lage als de cijfers 4 tot 1. Je rekent dus hoog × 10 000 + laag. Lees je het paar als binair 32-bit getal, dan is de uitkomst veel te hoog.

40004124000534512 × 10 000 + 345 = 120 345 m³12 × 65 536 + 345 = 786 777 m³
40004
Cijfers 8 tot 5 van de hoeveelheid zacht water
40005
Cijfers 4 tot 1 van de hoeveelheid zacht water
Zoals de handleiding de twee registers bedoelt
Gelezen als één 32-bit integer
Dezelfde twee registers, twee uitkomsten. Alleen de bovenste klopt.

De DULCOMARIN 3 geeft meetwaarden als INT16 zonder komma. De pH van bad 1 staat op register 2000 met een bereik van 0,00 tot 14,00, vrij chloor op 2006 van 0,00 tot 10,00 ppm. Het document noemt de deelfactor niet letterlijk. Vergelijk daarom de eerste uitlezing met het display van de regelaar voordat je er een grens op zet.

Welke alarmen zinvol zijn bij waterbehandeling

Een goed alarm meldt iets waarvoor de monteur moet rijden of bellen. Bij een waterontharder zijn dat de storingsbits in 40018 en de waarschuwing "zoutvoorraad laag" in 40019. Bij een chloorregeling zijn het de foutbits voor ongeldige meting, minimum en maximum.

Een chloorwaarde is alleen geldig als er water door de meetcel stroomt. SEM levert daarvoor een meetwatersensor die "een te lage flow in de meetpot" detecteert. Staat de flow stil, dan meet de chloorsensor stilstaand water en zegt de waarde niets. Geef de flowmelding daarom hetzelfde gewicht als de chloorwaarde.

Bewaak ook de verbinding zelf. Een regel die meldt dat een register een tijd geen data meer levert, vangt een losse RS485-draad of een uitgeschakelde besturing. Hoe je drempels en meldingen opbouwt, staat in Modbus-alarmen instellen.

Natte koeltorens: wat het Bal vraagt

Voor een natte koeltoren eist het Besluit activiteiten leefomgeving een legionellabeheersplan en een logboek, geen monitoring op afstand. Artikel 4.571 Bal vraagt in het beheersplan "een aanduiding van de waarden van de fysische, chemische en microbiologische parameters". Het plan noemt ook de legionellaconcentratie waarbij je maatregelen neemt. Artikel 4.572 verplicht een logboek met onder meer "de uitkomsten van controles die zijn verricht" (bron: IPLO, Natte koeltoren).

Uitgelezen waarden zoals geleidbaarheid en dosering zijn bruikbaar als controle-uitkomst in dat logboek. Het legionellamonster zelf blijft labwerk. Praktische uitwerking staat in ISSO-publicatie 55.3, waar het RIVM naar verwijst.

Waterbehandeling uitlezen met de ModbusCloud Gateway

De ModbusCloud Gateway leest Modbus RTU via RS485 en Modbus TCP via de LAN- of WAN-poort, en stuurt de waarden naar het portaal. Daar zet je per register een alarmregel, zoals "ongelijk aan 0" op 40018, of een regel die meldt dat een register een aantal minuten geen data levert. Meldingen gaan per e-mail, in het portaal en via een webhook. Valt de Gateway zelf weg, dan meldt het offline-alarm dat na standaard 120 seconden. De historie blijft 365 dagen bewaard en je downloadt de metingen als CSV voor het logboek.

Veelgestelde vragen

Heeft elke waterontharder een Modbus-aansluiting?

Nee. Modbus zit vooral op waterontharders voor utiliteit en industrie. Grünbeck geeft de softliQ:LB en LBi Modbus RTU en Modbus TCP, maar de woningmodellen in de brochure van 2026 hebben alleen app, wifi en LAN. Zonder Modbus lees je het potentiaalvrije storingscontact in met een Modbus-ingangsmodule.

Wat is het verschil tussen RS485 en Modbus?

RS485 is de elektrische verbinding: twee getwiste aders met een afsluitweerstand van 120 Ω op beide uiteinden. Modbus RTU is het protocol dat over die verbinding loopt en bepaalt hoe de master registers opvraagt. Modbus TCP gebruikt in plaats van RS485 een gewoon ethernetnetwerk op poort 502.

Waarom krijg ik geen antwoord van de DULCOMARIN 3?

Meestal door de fabrieksinstellingen. De DULCOMARIN 3 staat af fabriek op slaveadres 10, 19200 baud en even pariteit (8E1). Zet de gateway op dezelfde waarden. Controleer daarna of er aan het einde van de bus een externe afsluitweerstand zit, want de regelaar heeft die zelf niet.

Hoe werkt een osmose-installatie?

Een pomp drukt water door een semi-permeabel membraan dat het grootste deel van de opgeloste zouten tegenhoudt. Het gezuiverde water heet permeaat. Op afstand volg je vooral de geleidbaarheid van het permeaat in µS/cm, de drukken en de storingen, als de besturing die via Modbus vrijgeeft.

Vervangt monitoring op afstand de handmeting van chloor en pH?

Nee. ProMinent schrijft dat kritieke parameters regelmatig met een handmeting gecontroleerd moeten worden. Monitoring op afstand laat zien wanneer een waarde of meetcel afwijkt. Je bent dan eerder ter plaatse. De handmeting blijft nodig om de sensor en de regeling te controleren.

Is monitoring op afstand verplicht voor een natte koeltoren?

Nee. Het Bal eist een legionellabeheersplan met waarden voor fysische, chemische en microbiologische parameters, en een logboek met de uitkomsten van controles. Op afstand uitgelezen waarden zoals geleidbaarheid kun je in dat logboek gebruiken. Het legionellamonster blijft labwerk. De regels staan in paragraaf 4.46 van het Bal.